Kanon w terenie #1: Te 10 obrazów z Luwru musisz zobaczyć przed maturą

Witam Cię serdecznie w pierwszym poście z nowego cyklu Kanon w terenie!

W tej wakacyjnej serii, która pojawia się też regularnie na moim Instagramie i kanale YouTube, pokażę Ci, jak zwiedzać europejskie miasta i muzea pod kątem kanonu z historii sztuki. Bo skoro podróżujesz, to szkoda nie wykorzystać tego również do nauki, prawda? 

Na pierwszy ogień – Luwr.

I na początku mam dla Ciebie jedną bardzo ważną informację: na pewno nie zobaczysz tam wszystkiego.

Luwr to ponad 35 tysięcy eksponatów wystawionych na ekspozycji. Gdybyśmy chcieli zobaczyć każde dzieło przez zaledwie 30 sekund, spędzilibyśmy tam kilka miesięcy…

Dlatego przygotowałam dla Ciebie krótki przewodnik. Pokażę Ci 10 obrazów, które po prostu MUSISZ znać – szczególnie jeśli jesteś Maturzystą z historii sztuki.

Będzie to trasa idealna na ok. 2 godziny zwiedzania – bez presji i biegania w popłochu po wszystkich salach, za to z czasem na prawdziwe zatrzymanie się przy tych najważniejszych obrazach.

Lecimy!

 

#1 Wolność wiodąca lud na barykady – Eugène Delacroix

Jeśli miałabym wybrać jeden obraz będący definicją romantyzmu, byłby to właśnie ten.

Delacroix namalował go pod wpływem wydarzeń tzw. rewolucji lipcowej, która wybuchła w Paryżu w 1830 roku. Francuzi zbuntowali się wtedy przeciwko królowi Karolowi X, a na ulicach miasta przez trzy dni trwały krwawe walki.

Sam artysta nie brał udziału w rewolucji, ale napisał w liście do brata: „Jeśli nie walczyłem za ojczyznę, to przynajmniej będę dla niej malował”.

W centrum kompozycji widzimy alegorię Wolności, czyli słynną Mariannę – kobietę z trójkolorową flagą Francji, która prowadzi lud na barykady. Ale uwaga: to nie jest realistyczny reportaż z wydarzeń. To przede wszystkim manifest polityczny i patriotyczny.

I właśnie dlatego ten obraz tak często pojawia się na maturach. 

To romantyzm w pigułce: emocje buzują tu na maksa, wszystko jest w ruchu, bohaterowie walczą o wolność, a sztuka staje się głosem w ważnej społecznej sprawie. Obok Marianny zobaczymy zarówno robotnika, przedstawiciela mieszczaństwa, jak i chłopca z pistoletami, który prawdopodobnie stał się inspiracją dla Gavroche’a z „Nędzników” Victora Hugo.

Zwróć też uwagę na samą kompozycję. Postacie układają się w kształt piramidy, której szczytem jest właśnie unoszona wysoko flaga. To ona przyciąga wzrok widza jako pierwsza.

Ciekawostka: obraz był tak politycznie niewygodny, że choć państwo francuskie kupiło go niemal od razu po ukończeniu, przez wiele lat nie pokazywano go publicznie z obawy, że ponownie rozbudzi nastroje rewolucyjne. Dziś jest jednym z największych symboli Francji i absolutnym must see podczas wizyty w Luwrze.

 

#2 Tratwa Meduzy – Théodore Géricault

To jeden z najbardziej wstrząsających i jednocześnie najważniejszych obrazów XIX wieku.

„Tratwa Meduzy” przedstawia prawdziwą katastrofę francuskiej fregaty Méduse, która w 1816 roku rozbiła się u wybrzeży Afryki. Problem polegał na tym, że statek prowadził kompletnie niekompetentny kapitan, mianowany na stanowisko wyłącznie dzięki politycznym znajomościom.

Ponieważ na szalupach ratunkowych zabrakło miejsca dla wszystkich, dla około 150 osób zbudowano prowizoryczną tratwę. Miała być holowana przez łodzie, ale bardzo szybko odcięto liny i pozostawiono rozbitków samym sobie.

Przez trzynaście dni ludzie dryfowali po oceanie, walcząc o życie. Dochodziło tam do szaleństwa, buntów, morderstw, a nawet aktów kanibalizmu. Ostatecznie przeżyło zaledwie kilkanaście osób.

Géricault potraktował ten temat niemal jak współczesny reporter śledczy. Przeprowadzał rozmowy z ocalałymi, studiował ich relacje, budował modele tratwy, a nawet odwiedzał szpitale, kostnice i malował głowy skazańców, aby jak najwierniej oddać ludzkie ciała w różnych stadiach rozkładu!

Był absolutnie zdeterminowany i widać to na obrazie.

Zwróć uwagę, że Géricault nie pokazuje nam momentu katastrofy ani śmierci. Wybiera chwilę pełną napięcia: rozbitkowie dostrzegają na horyzoncie statek, który może ich uratować. Jedni jeszcze wierzą w ocalenie, inni są już całkowicie pozbawieni nadziei. To właśnie ten emocjonalny rollercoaster jest kwintesencją romantyzmu.

Na maturze koniecznie zwróć uwagę na dynamiczną diagonalną kompozycję, ekspresję gestów i mimiki, silne kontrasty światłocieniowe oraz fascynację skrajnymi przeżyciami człowieka. Bardzo ważny jest też sam temat – współczesne wydarzenie historyczne pokazane w monumentalnej, niemal heroicznej skali.

Ciekawostka: kiedy obraz po raz pierwszy pokazano publicznie, wywołał ogromny skandal. Wielu widzów było oburzonych zarówno brutalnością przedstawienia, jak i politycznym wydźwiękiem dzieła, które pośrednio oskarżało francuskie władze o doprowadzenie do katastrofy.

 

#3 Przysięga Horacjuszy – Jacques-Louis David

Jeżeli romantyzm stawia na emocje, to klasycyzm zdecydowanie wybiera rozum, dyscyplinę i obowiązek. 

A obrazem, który najlepiej pokazuje te wartości, jest właśnie „Przysięga Horacjuszy” Jacques’a-Louisa Davida.

Dzieło przedstawia scenę zaczerpniętą z historii starożytnego Rzymu. Trzej bracia Horacjusze składają przysięgę przed swoim ojcem, że oddadzą życie w walce z trzema braćmi Kuracjuszami. Pojedynek miał rozstrzygnąć konflikt pomiędzy Rzymem a sąsiednią Albalongą i uchronić oba miasta przed wielką wojną.

Co ciekawe, po obu stronach konfliktu znajdowali się członkowie jednej rodziny – dlatego po prawej stronie obrazu widzimy pogrążone w rozpaczy kobiety, które niezależnie od wyniku starcia miały kogo opłakiwać.

Na maturze ten obraz to prawdziwa kopalnia cech klasycyzmu. Wszystko jest tutaj idealnie uporządkowane: kompozycja jest symetryczna, postacie przypominają antyczne rzeźby, dominują wyraźny rysunek i chłodna kolorystyka, a najważniejszym przesłaniem dzieła staje się poświęcenie jednostki dla dobra państwa.

David stworzył ten obraz tuż przed wybuchem rewolucji francuskiej i bardzo szybko zaczął być on odczytywany jako wezwanie do patriotyzmu oraz obywatelskiego obowiązku.

 

#4 Gody w Kanie Galilejskiej – Paolo Veronese

Prawdziwie monumentalne dzieło – ma prawie 7 na 10 metrów!

Obraz przedstawia biblijną scenę wesela w Kanie Galilejskiej, podczas którego Chrystus dokonał swojego pierwszego cudu – zamienił wodę w wino.

Ale umówmy się: Veronese nie namalował skromnego wesela z I wieku. Zamiast tego przeniósł wydarzenie do XVI-wiecznej Wenecji i urządził prawdziwe renesansowe przyjęcie na bogato. Na obrazie znajdziesz ponad 130 postaci: arystokratów, służących, muzyków, egzotyczne zwierzęta i przedstawicieli ówczesnych elit.

Na maturze koniecznie zwróć uwagę na charakterystyczne cechy malarstwa weneckiego: jasną, świetlistą kolorystykę, bogactwo detali, monumentalny format i niezwykłą umiejętność budowania przestrzeni za pomocą koloru.

Spójrz też na kompozycję. Choć na obrazie dzieje się naprawdę bardzo dużo, Veronese doskonale panuje nad chaosem. W centrum umieszcza Chrystusa, który pozostaje spokojnym punktem całej sceny.

Ciekawostka: obraz znajduje się dokładnie naprzeciwko „Mony Lisy”. Większość zwiedzających wpada do sali, robi zdjęcie najsłynniejszemu portretowi świata i wychodzi, kompletnie ignorując to gigantyczne arcydzieło. A moim zdaniem to właśnie „Gody w Kanie Galilejskiej” są jednym z absolutnych must see całego Luwru!

 

#5 Święty Jan Chrzciciel – Leonardo da Vinci

To jeden z najbardziej tajemniczych obrazów Leonarda i jednocześnie jedno z jego ostatnich dzieł.

Na pierwszy rzut oka kompozycja wydaje się bardzo prosta. Z ciemnego tła wyłania się postać św. Jana Chrzciciela, który patrzy prosto na widza i unosi prawą rękę, wskazując palcem ku górze. Ten gest nie jest przypadkowy – odsyła nas do rzeczywistości duchowej i przypomina o nadejściu Chrystusa, którego Jan zapowiadał.

Ale im dłużej patrzymy na ten obraz, tym staje się on bardziej zagadkowy.

Zwróć uwagę na niezwykły uśmiech świętego. Trochę przypomina on słynny uśmiech Mony Lisy, prawda? To zresztą bardzo charakterystyczne dla Leonarda – jego bohaterowie często sprawiają wrażenie, jakby skrywali jakąś tajemnicę.

Koniecznie przyjrzyj się też słynnemu sfumato, czyli technice miękkich, niemal niewidocznych przejść światłocieniowych. Dzięki niej kontury postaci wydają się rozmyte, a cała scena nabiera niezwykłej miękkości i tajemniczego nastroju.

Ciekawostka: sporo historyków sztuki zwraca uwagę, że św. Jan wygląda tutaj zaskakująco delikatnie – ma miękkie, niemal kobiece rysy twarzy, gładką skórę i długie włosy. Tego typu niejednoznaczność bardzo fascynowała Leonarda.

 

#6 Śmierć Marii – Caravaggio

Jeśli na maturze trafisz na obraz, który wygląda niemal jak kadr z filmu, z mocnym światłocieniem i bohaterami przypominającymi zwykłych ludzi, istnieje duża szansa, że patrzysz właśnie na dzieło Caravaggia.

„Śmierć Marii” powstała na zamówienie karmelitów do rzymskiego kościoła Santa Maria della Scala. Problem w tym, że kiedy duchowni zobaczyli gotowy obraz… odrzucili go.

Dlaczego?

Bo Caravaggio przedstawił Marię zupełnie inaczej, niż przywykli widzieć ją wierni. Nie widzisz tutaj idealnie pięknej Królowej Niebios unoszącej się w blasku aniołów. Zamiast tego artysta pokazuje ciało zmarłej kobiety z opuchniętymi stopami i lekko wzdętym brzuchem oraz pogrążonych w żałobie Apostołów i bardzo ludzkie emocje.

Według przekazów malarz miał wykorzystać jako modelkę ciało kobiety wyłowionej z Tybru, prawdopodobnie prostytutki. Nie mamy pewności, czy to prawda, ale ta historia doskonale pokazuje, jak wielkie kontrowersje wzbudzała jego twórczość.

I właśnie ten skrajny realizm jest dziś uznawany za największą siłę Caravaggia.

Pod kątem analizy formalnej na maturze zwróć też uwagę na charakterystyczny tenebryzm, czyli bardzo silny kontrast światła i cienia. Postacie wyłaniają się z niemal całkowitej ciemności, a światło kieruje Twój wzrok dokładnie tam, gdzie chce artysta.

 

#7 Et in Arcadia ego – Nicolas Poussin

Na obrazie widzisz grupę pasterzy i kobietę, którzy zatrzymują się przy tajemniczym grobowcu. Wszyscy próbują odczytać wyryty na nim łaciński napis: „Et in Arcadia ego”. Najczęściej tłumaczy się go jako: „Nawet w Arkadii jestem obecna ja – śmierć”.

Mocne, prawda?

Arkadia była w kulturze europejskiej wyobrażeniem krainy idealnej – miejsca wiecznej szczęśliwości, harmonii i beztroskiego życia. Poussin przypomina nam jednak, że nawet w takim raju śmierć jest nieunikniona.

Obraz jest więc rodzajem refleksji nad przemijaniem i kruchością ludzkiego życia. To temat, który bardzo często powraca w sztuce XVII wieku.

Zwróć też uwagę na samą formę dzieła. Wszystko jest tutaj niezwykle uporządkowane: spokojne gesty postaci, harmonijna kompozycja, idealne proporcje i brak gwałtownych emocji. To cechy charakterystyczne dla nurtu tzw. baroku klasycyzującego, którego Nicolas Poussin był najwybitniejszym przedstawicielem.

Ciekawostka: obraz do dziś fascynuje nie tylko historyków sztuki, ale także autorów książek i twórców teorii spiskowych. Niektórzy doszukują się w nim ukrytych kodów, tajemniczych przesłań czy nawet wskazówek prowadzących do legendarnego Świętego Graala!

 

#8 Koronczarka – Johannes Vermeer

To jeden z najmniejszych obrazów w całym Luwrze, ale zdecydowanie nie daj się zwieść jego rozmiarom. „Koronczarka” to prawdziwe arcydzieło malarstwa holenderskiego.

Johannes Vermeer specjalizował się w kameralnych scenach rodzajowych. Uwielbiał przedstawiać kobiety wykonujące codzienne czynności: czytające lub piszące listy, grające na instrumentach, nalewające mleko czy właśnie wyplatające koronki.

Spójrz tylko na skupienie bohaterki. Młoda kobieta jest całkowicie pochłonięta swoją pracą. Wokół panuje cisza i spokój. Można wręcz odnieść wrażenie, że obserwujesz moment medytacji albo bardzo intymną, prywatną chwilę. To właśnie w takich pozornie zwyczajnych scenach Vermeer potrafił odnaleźć niezwykłe piękno.

Koniecznie zwróć też uwagę na światło. Delikatnie oświetla ono twarz i dłonie bohaterki, wydobywając najważniejsze elementy kompozycji.

Ciekawostka: mimo że dziś Vermeer należy do najsłynniejszych artystów świata, przez wiele lat pozostawał niemal zapomniany. Namalował zaledwie około 35-40 obrazów, a każde z jego dzieł jest dziś warte prawdziwą fortunę.

 

#9 Pokutująca Maria Magdalena – Georges de La Tour

Jeśli kochasz w malarstwie nastrojowe światło świecy, to Georges de La Tour ma dużą szansę zostać jednym z Twoich ulubionych artystów.

Na obrazie widzisz Marię Magdalenę siedzącą samotnie w półmroku. Pogrążona jest w zadumie i refleksji. Nie ma tutaj gwałtownych gestów ani teatralnych emocji. Jest cisza, spokój i bardzo intymny nastrój.

Zwróć uwagę na przedmioty znajdujące się obok Marii. Szczególnie ważna jest czaszka, czyli jeden z najpopularniejszych symboli przemijania i śmierci. To właśnie motyw vanitas, przypominający o kruchości ludzkiego życia i nieuchronności śmierci.

Prawdziwą bohaterką tego obrazu jest jednak świeca. Jej delikatne światło modeluje postać Marii i buduje niezwykle tajemniczy, kontemplacyjny klimat całej sceny. De La Tour był absolutnym mistrzem takich nocnych przedstawień.

Ciekawostka: Georges de la Tour przez blisko trzy stulecia pozostawał niemal całkowicie zapomniany. Historycy sztuki odkryli jego twórczość na nowo dopiero na początku XX wieku.

 

#10 Przybycie Marii Medycejskiej do Marsylii – Peter Paul Rubens

Na koniec prawdziwa petarda, czyli barok w wersji totalnej.

Obraz, który widzisz, jest częścią monumentalnego cyklu stworzonego przez Petera Paula Rubensa dla Marii Medycejskiej, królowej Francji i matki Ludwika XIII. Artysta otrzymał zamówienie na aż 24 ogromne płótna, które miały opowiedzieć historię życia królowej.

Oczywiście w taki sposób, żeby wypadała jak najlepiej.

Tutaj obserwujesz moment przybycia Marii Medycejskiej do Marsylii po jej ślubie z królem Henrykiem IV.

Ale uwaga – witają ją nie tylko zwykli śmiertelnicy. Na obrazie pojawiają się również morskie bóstwa, nimfy, alegorie i personifikacje. Nad królową unoszą się boginie sławy, a z fal wyłania się sam Neptun ze swoim orszakiem. Wszystko po to, aby podkreślić wyjątkowość władczyni i pokazać, że jej przybycie do Francji było wydarzeniem niemal kosmicznej rangi.

I właśnie tak działała propaganda w epoce baroku. Rubens był jej absolutnym mistrzem. Potrafił połączyć rzeczywistość z mitologią i stworzyć widowisko, które zachwycało, olśniewało i przekonywało widza do określonej wizji świata.

Na maturze koniecznie zwróć uwagę na cechy typowe dla Rubensa: dynamiczną kompozycję, bogatą kolorystykę, pełne ruchu postacie, teatralny gest oraz ogromne nagromadzenie postaci i symboli.

Ciekawostka: cały cykl poświęcony Marii Medycejskiej możesz dziś oglądać w specjalnej sali na drugim piętrze Luwru, w skrzydle Richelieu. To jedno z najbardziej imponujących barokowych wnętrz w całym muzeum i miejsce, którego naprawdę nie można pominąć podczas zwiedzania.

 

I to już wszystko, co dla Ciebie przygotowałam.

Jeśli wybierasz się do Paryża – mam nadzieję, że moja lista TOP 10 must-see w Luwrze będzie dla Ciebie przydatnym przewodnikiem.

A jeśli chcesz dostać całą listę kanonu do matury, TUTAJ możesz pobrać plik, który dla Ciebie przygotowałam ZUPEŁNIE ZA FREE!

Tymczasem wypatruj kolejnych postów z cyklu „Kanonu w terenie”!

Kasia

Art Freak